Rahoveci është qytezë dhe komunë në pjesën jug-perëndimore të Kosovës. Në veri kufizohet me Klinën, në lindje me Therandën, në pjesën jugore gjendet komuna e Prizrenit, ndërsa ne tërë pjesën perëndimore kufizohet me komunën e Gjakovës. Përafërsisht ka diku 276 km2 dhe është vendbanim i 76,577 banorëve, sipas statistikave të vitit 2002.

Rahoveci eshte njëri ndër qytetet më të vjetra të Kosovës. Më 17 korrik te vitit 1998 filluan luftimet ndërmjet UÇK-ës dhe forcave serbe. Të premten me 17 Korrik 1998 Ushtria Çlirimtare e Kosoves hyri në qytetin e Rahovecit. Ne luftimet e UÇK-së kunder forcave paramilitare Serbe u vran mbi 300 civil shqiptar dhe mbi 100 Serb.

Në bazë të hulumtimeve arkeologjike mund të konkludojmë se në teritorrin e komunës së Rahovecit janë zbuluar disa fakte arkeologjike, të cilat tregojnë se këto vise janë përplot me relikte të vendbanimeve të dikurshme antike, të cilat rrjedhin nga epoka e hershme romako-ilire ( E. Çershkov). Kështu p.sh në fshatin Reti janë gjetur dy epitafe-pllaka mermeri nga koha romake ku është bërë skalitja e tekstit latin, në njërën pllakë qëndron ky mbishkrim "D (is) ma(anibus) Aur(elia) Catulla vixit annis XX Popaj F(iliae) b(ene) M(erenti)". Në pllakën e dytë është shënuar teksti sa vijon: "D(is) M(anibus) Scerviae-dus Sita es Vix(it) an(nis) XXX interfectus a llatromibus si ta Dasi p(pater) f(ilio) p(iissimo) et Sibi et Caiae Dasi coniugi b(ene) m(erenti) Vius F(aciendum) C(uravit)". M. Krasniqi në punimin e tij mbi Rahovecin thekson se përveq këtyre epitafave, pllakave të mermerit në ngastrën e fshatit të përmendur Reti, është gjetur edhe një pllakë e thyer nga koha Romake ku është skalitur teksti …et Sitae F(ilio) sumi cor(niculario) c(o) hor(tis) pri(mae)Dardanorum V(i) ixit an(nis) XXX b(ene) m(erenti) P(osuit). Dy mbishkrimet e para janë familjare deh nuk tgregojnë se çka kan qenë ata për të cilët janë ngritur këto përmendore, ndërsa nga përshkrimi i tretë i pllakës së thyer shihet se ajo është e ngritur "i Siti të birit Sume flamurtarit të kohortës së parë të Dardanëve". Me rastin e gërmimit të terenit më 1953 kur është ndërtuar bodrumi i verës në Rahovec, gjithashtu është gjetur një numër sendesh arkiologjike (dy qypa të mëdhenjë, njëri nga këto ka vëllimin 400 litra, monedha metali, maje të shtizave, elefandi i bronzës e tjera për të cilën mendohet se ka prejardhjen nga epoka e hershme romake (M. K.). Mu në afërsi të Rahovecit në Bërnjakë duhet të jetë vendbanimi nga periudha Romake, e më vonë ka qenë i ndarë në dy vendbanime si Bërnjaka e Ulët dhe Bërnjaka e Epërme. (Duhet të bëhen gërmime arkiologjike rreth pronit të Rimnikut në afërsi të Bërnjakës). Edhe në fshatin Çifllak është gjetur "Altari Romak i sakrificës", eksponati i është dorzuar Muzeut Arkiologjik të Prizrenit. Edhe gjatë mesjetës në shek. XIV (me 1348) Rahoveci përmendet si vend i cili kufizohet me disa fshatra përreth si teritorr vreshtar. Po i cekim disa vendbanimet të cilat përmenden e këto janë: Shtavica, Bërnjakë, Krusha, Kobillogllava, Babindoli, Hoça, Maja e Shkadrumit, Bjeshka e Shkozës (M. K.). Poashtu Rahovecin mund ta gjejmë edhe në hartat e vjetra të vitit 1689. Në pjesën e dytë të shekullit XVIII, Rahoveci përmendet si qytezë, në vitin 1770 si qytezë "Ravac" por ka edhe emra të tjera që gjinden në harta të vjetra si që janë: Rahuaz, Rahuiz, Rahova, Ravaz, Rahovce etj., ndërsa në vitin 1911 për herë të parë shkruhet në hartë si Rahovec sipas J. Cvijiqit. Në pjesën e dytë të shekullit XIX ku në këtë teritorr bëhet themelimi i bajraqeve në kazën e Rahovecit, të Palluzhës dhe Hoçës së Vogël që i kan takuar regjionit të Prizrenit. Prej asaj kohe Rahoveci bëhet si qendër Administrative e bajrakut të dikurshëm të Hoçës së Vogël dhe Palluzhës. Mirpo duke bërë analizimin e burimeve të shkruara që nga periudha e Osmanlive në Kadishullin Ballkanik mund të konstatojmë se kjo tërësi në pikëpamje të organizimit administrativ të Prizrenit, i cili shpeshherë e kan ndryshuar madhësin teritorriale të funksioneve të tija administrative varësisht nga ngjarjet historike dhe riorganizimit administrativ-ushtarak, në pjesën europiane të Perandorisë Osmane. Sipas regjistrimit të vitit 1528 kuptojmë së Sanxhaku i Prizrenit kishte tri kaza: Prizrenit, Trgovishtën dhe Hoça e Vogël. Gjatë këtij intervalit kohor nahija e Hoçës të cilat i përfshinte shumicën e vendbanimeve të komunës së sotme të Rahovecit kan qenë të përfshirë në Sanxhakun e Prizrenit. Gjatë vitit 1591 të gjitha vendbanimet e Anadrisisë kan qenë nën sundimi Administativ të nahisë së Hoçës së Vogël në të cilin kan egzistuar 96 fshatra (S. Rizaj). Në gjusmën e shekullit XVII sipas shenimit udhëpërshkruesit turk Haxhi Kallfës, Hoça e Vogël ka qen Kadillëqi që i ka takuar Sanxhakut të Prizrenit. Sipas Ali Çaushit me 1653 Sanxaku i Prizrenit gjendej në kuadrin e Vilaetit të Rumelisë, kurse sipas një burimi Osman nga viti 1667 Sanxhaku i Prizrenit kishte këto Kadillëqe: Prizrenin, Rahovecin, Therandën dhe Hasi i Prizrenit.

Gjatë shekullit XIX me themelimin e Vilaetit të Kosovës, Prizreni ka ngelur si qendër Sanxhaku i cili ka përfshirë pesë kaza respektivisht rrethe: Prizreni, Rahoveci, Tetova, Gostivari dhe Lumën (M. Kaleshi). Me themelimin e Vilaetit të Kosovës me seli në Shkup duke filluar që nga viti 1888 Prizreni bëhet përsëri njeri nga gjashtë Sanxhaqet e Vilaitit të Kosovës në përbërjen e të cilit krijohen pesë kaza: Prizreni, Rahoveci, Tetova, Gostivari dhe Luma. Rahoveci bëhet si qendër Administrative e Anadrinisë.

Gjeografia
Territori i komunës së Rahovecit përfshihet në regjionin e Prizrenit dhe ka një pozitë të mirë gjeografike. Shtrihet në pjesën qendrore të gadishullit Ballkanik dhe i takon Europës juglindore. Ky teritor përfshin pjesën qendrore dhe jugore të rrafshit të Dugagjinit dhe është i ndarë në tri tërësi ose mikro regjione e keto janë: rafshirë-luginore, kodrinore dhe malore. Teritori i komunës shtrihet në hemisferën veriore të ekuadorit me shkallë 420 e 30’ dhe 420 e 50’ të gjërsise veriore gjeografike dhe ndërmjet 200 e 21’ dhe 200 e 55’ të gjatësisë lindore gjeografike. Vendbanimet në komunën e Rahovecit janë të koncentruara në lartësitë mbidetare prej 310 m. (Krusha e Madhe pjesa e re e vendbanimit pjesa lindore të bregut të lumit Drini i Bardhë) deri në 920 m. lartësi mbidetare që është i koncetruar vendbanimi i Zatriqit. Për kah lartësia mbidetare këto vendbanime ndahen në luginore-rrafshirë, kodrinore dhe malore. Vendbanimet të cilat janë të përfshira në lugina ose rrafshira janë këto: (310 – 350 m.) Xërxa, Fortesa, Gexha, Malësia e Vogël, Ratkoci, Denji, Dabidoli, Çifllaku, Nagaci, Hoça e Vogël dhe Retia. Vendbanimet të cilat janë të përfshira në lartësit mbidetare prej 350 – 600 m. qe i takojnë kategorisë së vendbanimeve kodrinore janë: Rahoveci, Drenoci, Senovci, Pastaselli, Palluzhë, Kramoviku, Mrasori, Hoça e Madhe, Apterushë, Zaçishti, Patoçani i Ulët, Patoçani i Epërm, Nashpalla, Bratotini, Vranjaka, Celina dhe Krusha e Madhe (edhe pse disa pjesë të reja të vendbanimëve të këtyre fshatrave u takojnë pjesës së kategorisë së luginave ose rrafshirave.) Vendbanimet malore shtrihen në lartësitë mbidetare prej 600 – 1.000 m. e këto janë: Zatriqi, Kazniku dhe Guri i Kuq (shiko hartën e mëposhtme).

Kushtet klimatike

Ne territorin e Komunës së Rahovecit mbizotëron klimë kontinentale me ndikim mesdhetar. Reshjet vjetore në Rahovec arrijnë në 765mm dhe temperatura mesatare e ajrit është 11.8 C. Muaji me i nxehtë eshtë Korriku me nje temperature maksimale prej 38,5 º C, ndërsa ne dimër muaji më i ftohtë është zakonisht muaji Shkurt, me një temperature minimale prej – 14,5 º C. Më së shpeshti fryejnë ernat e veriut (11,8 %),veri-lindja (62 %),dhe perendimi (50%),ndërsa më së paku fryjnë ernat e jlindjes (17%),jugut (14 % ) dhe jug-lindja (4 %).
[redakto] Karakteristikat seizmike

Në territorin e Komunës së Rahovecit janë vrejtur të gjitha dridjet seizmike të cilat kanë ndodhur në Gadishullin Ballkanik (Shqipëri,Sërbi,Mali Zi,Maqedoni,Rumuni etj) si dhe nga Gadishulli Apenin (aktivizimi i vullkanit Vezuf si dhe Etna në Siceli-Itali)Dëmet ishin të vogëla të cilat janë manifestuar me dëmet materijale të vogëla në objektet të ndërtuara nga materijali i dobët. Sipas Hartës seizmike të Kosovës komuna e Rahovecit bënë pjesë në dy shkall të intenzitetit seizmik prej 70 dhe 8 0 Merkalit.Qyteti i Rahovecit ponjashtu është i ndarë në dy pjesë dhe atë 70 dhe 80 të Merkalit. Qyteti i Rahovecit në pjesën veri-lindore dhe lindore i takon shkolles 70 dhe pjesa veriore dhe perendimore i takon shkolles së 80. Gjithashtu sipas të dhënave hartografike me të cilat disponojm shifet se në komunën e Rahovecit shtrihen plasjet e mbuluara gjë që tregon karakteristikat specifike tektonike.

Kesurset natyrore

Në territorin e Komunës së Rahovecit ka rezerva të gurit dekorativ dhe minerale si krom, azbest, nikel, kobalt, bakër dhe qymyr guri (thengjilli).

Gurët decorative:- gjendet në afërsi të fshatit Drenovc, në një largësi prej 5.5 km nga qyteti i Rahovecit. Rezervat për këtë material ndertimor dekorativ mendohet të jenë rreth 207,386 m³ . Shtresat e lezolitit dekorativ janë siperfaqesore të mbulluara me një shtresë humusi prej 0.5 m.

Gurët gelqerorë:- gjenden në Hudhrat e Danit, një vend në veri-perëndim të qytetit të Rahovecit 8 km larg tij. Ato shtrihen në formë blloqesh me trashësi që varion nga 0.3 në 2 metra, dhe janë 1.5 metra poshtë sipërfaqes së tokës. Gurët gëlqerore paraqiten në ato të kuq dhe murrëm. Gëlqerorët e kuq paraqesin më shumë interes ekonomik. Rezerva e gurëve gëlqerorëve mendohet të ketë nje volum prej 382,913 m³.

Azbesti:-Shtresat e lezolitit të azbestit janë të përqëndruara në afërsi të fshatit Rudin/Pastasel ne perëndim të Rahovecit, në një largësi prej 8 km. Në bazë të hulumtimeve (janë bërë 4 shpuarje) është përcaktuar sipërfaqja e shtreses prej 100.000 m² dhe mendohet që rezerva të kapë shifrën prej 10,000,000 Ton. Kjo e dhënë është e përafert dhe kërkon hulumtime të hollësishme gjeologjike.

Kobalti, Nikeli dhe Bakri:-Ne rrethinën e Gurit te Kuq janë konstatuar shtresa e xeheroreve te Nikel-Kobaltit. Përberja mesatare e këtij xeherori sipas hulumtimeve të bëra vite më parë per mineralin në formë të ngurtë është (Nikeli 0.18%, Kobalti 0.13 % dhe Bakri 2.73 %). Sasia e rezervave të këtij xeherori nuk dihet.

Kromi-mendohet që ky mineral të gjëndet përgjatë luginës së Drinit të Bardhë në një sipërfaqe rreth 60 km² dhe përkatësisht në lokalitetet Qëndresë, Gradisht, lugina e prroit Rimnik, Delja, Shipi në Zadriq, Sharnica mbi Qëndresë, Drenovci, Guri i kuq, Kanzniku, etj.

Thëngjilli- gjëndet në lokalitetet e Hoçës së Madhe, Krushës, prroit të Nagacit, Ratkoci, etj. Për të përcaktuar sasine e rezervave dhe cilësitë kalorifike të thëngjillit duhen bërë hulumtime të thella gjeollogjike.

Se fundi, sipas Komunës egziston mundësia që të gjënden shtresa naftëmbajtëse ne territorin e Komunës së Rahovecit. Vëndodhja e tyre mendohet të jetë në fshatin Kramovik dhe përgjatë rrjetjes së Drinit të Bardhë deri në Krushën e Madhe.

Reliefi

-karakteristikat pedologjike Territori i Komunës së Rahovecit ka llojllojshmërinë e dukshme pedologjike e cila pasqyrohet me numër të madhë të grupeve të llojeve të tokës,e në përbërrjen e saj ka 8 lloje dhe 21 nënlloje, ku i jepë një pamje mozaike territorit. Nëse përjashtohet toka skeletore e cila paraqet në vendin e saj ekzistuese,tokat tjera janë nga supstratet e bartura.Ato janë formuar pjesërisht nga sedimentet liqenore dhe rrjedhjeve të ujrave. Prezenca e një numrit të madh të lloit të tokave të cilat sipas karakteristikave dhe mundësive për shfrytëzim në bujqësi,dallohen mjaftë që nga rezultati i ndikimit të faktorëve të ndryshëm në formim. Është me rëndësi ndikim i njeriut në shfrytëzimin e tokës qgjë që shpeshherë mund të jetë mjaft negativ që shihet përmes mosujitjes racionale dhe pyllzimit ,shfrytëzimi jo racional i pyjeve me çrast vie deri te erozioni e te ne ky fenomen është i perqendruar në shumë vende të komunës . Në bazë të hulumtimit në teren dhe hulumtive laboratorike të llojeve të tokës në Komunën e Rahovecit ndahen në këto lloje:

a. Litosol mbi formacione shkëmbijsh ultrabazik (serpentinët) / 6/ b. Litosol mbi formacione shkëmbijsh gëlqerorë /10/ c. Aluvijumi zallorë (rrërës) /15/ d. Alivijumi deltynorë /17/ e. Delivjumi deltynorë /23/ f. Aluvijumi-deluvijumi tokë deltynore /27/ g. Tokë livadho deltynore /29/ h. Tokë eglijuar mineralo-moçalike deltinor /33/ i. Rendzinë ehinjt-kafe mbi supstratet gëlqerorë të butë /42/ j. Rendzinë tipike në supstratet gëlqerorë /44/ k. Rendzinë e hinjt kafe mbi supstat gëlqerorë /45/ l. Rendzinë tipike mbi serpentinët /51/ m. Rendzinë e hinjt-kafe mbi serpentinë /52/ n. Smonicë e pakarbonizuar /70/ o. Smonicë në proçes të kafenizuar /71/ p. Smonicë e kafenizuar /72/ q. Smonicë e lesivuar me pseudoglej /74/ r. Smonicë e eroduar /77/ s. Tokë e kuqe e cekët mbi formacione gëlqerore /86/ t. Tokë e kuqe mesatarisht e thellë mbi formacion gëlqeror /87/ u. Tokë e kuqe e kafenizuar mbi formacion gëlqeror të fortë /89/ v. Tokë e kuqërimit kafe rënor deltynore mbi sedimentet të kuqërimit /90/ w. Tokë e kuqërimit kafe e lesevuar mbi sedimentet të kuqërimit /94/ x. Tokë e kafenjt deltynor mbi argjil liqenor /100/ y. Argjila liqenore /101/ z. Shkëmbij ultrabazik /118/ aa. Pseudoglej podzolik-tokë /134/ bb. Pseudogleji argjilor /138/ cc. Shkëmbij /150/ Të gjitha këto llojet dhe nënllojet e tokave të shënuara më lartë janë të paraqitura në hartën pedologjike të komunës së Rahovecit.

Karakteristikat gjeologjike

Teritorri i komunës së Rahovecit ka pasur të kaluarën enjejtë gjeologjike si Kosova në tërësi,Maqedonia,Shqipëria si dhe pjesët tjera të Gadishullit Ballkanik. E kaluara gjeologjike e cila llogaritet në shumë milion vite dhe ka patur ky teren disa faza të rëndësishmey faza janë detare,ku në këtë pjesë ka egzistuar Deti (Deti Tetis),një liqenore,,kur liqenet neogjene në hapësirat të gjëra të pjesës jug-lindore të Gadishullit Ballkanik kanë qnë të lidhura mes veti,dhe dy faza kontinentale:njera ka egzistuar në periudhën e hershme gjeologjike në fund të mezozoikut dhe e dyta ku edhe tani egziston nënë ndikimin e fuqive endogjene dhe egzogjene. Në dy periudhat e ate në periudhën prekambriane dhe në fillim të palezoikut të mesëm në hapësirën e Bullgarisë jug-perendimore,Greqisë veriore dhe të Maqedonis lindore ka egzistuar masivi i vjetër malor në shkenc i njohur si Masivi i vjetër Rodop dhe në Kosovë shtrihet rreth Gjilanit dhe Qytetit (Nova Bërda).Pjesët tjera të Kosovës ,Drenicës dhe Dukagjinit,pjesët e Maqedonisë,greqisë, dhe Shqipërisë që ishin të përfshirë ose të mbuluar me Detin Dinarik.Kjo tregonë se në historin gjeologjike teritorrin e Komunës së Rahovecit si dhe tërë Kosova ka qenë e përfshirë në ujë në të cilën me miliona vite janë formuar sedimentet detare-liqenore.

kurse studimet më detale janë bërë rreth viteve 1958-60. Në ndërtimin e tyre hynë formacione me moshë: • Holocene,Plistocene • Pliocene,kretake dhe • Jurasike


1. Holocen-formacioni hollocen ndërton fundin e luginës së Drinit Bardhë.Kjo përmban materijal lumor (rrërë,zhavor dhe lymë) duke krijuar rafshe aluvijale përgjat shtretërëve të lumejve. 2. Pliocene-Formacionet të pliocenit ndërtojnë pjesën periferike të maleve zatriq,kaznik dhe shkozë,ku përbëhen nga sedimentet liqenore(rrërë,zhavor dhe argjilë. 3. Kreta-Formacionet e kretakut ndërtojnë pjesën lindore dhe veriore të malit Zatriq si dhe masivi i shkozës që shtrihet në veri,verilindje të qytetit të Rahovecit në drejtim të këtyre fshatrave Hoçë e Mahe,Zaqisht si dhe Epterush .Ky formacion prezentohet me shkëmbijt gëlqeror e si shembull është masivi te ura e fshejt (Gradish si dhe në qytetin e Rahovecit). 4. Jura-prezentohen formacionet diabazike,serpentine,gabrot,ku shkalla e serpentinit sillet rreth 70-80 %.Ky formacion përfshin territor më të madh se formacione tjera ,ku kanë shtrirje VVP-JJL.

Karakteristikat tektonike

Me qenë se komuna e Rahovecit shtrihet në pjesë qëndrore të gropës së Dukagjinit,krijimi definitiv është i lidhur me lëvizjet e reja tektonike të cilat janë zhvilluar në orogjenezën alpike. Gropa e Dukagjinit përfshihet në tri zona Korabit,Gashit dhe e Mirditës.Në zonën e mirditës shtrihen malet e Hasit,Horsti i Dukagjinit (Horst do të thotë ishull) dhe malet qëndrore të Kosovës në lartësin apsolute 800-1300 m. Këto male paraqiten me shkarrje dhe rrudhosje.Në këto shkarrje aktiviteti tektonik është i shprehur edhe në shpërthime të materijalit vullkanik nëpër plasa të tyre dhe janë formuar masivi ultrabazik i malit zatriq dhe kaznik Mali i zatriqit,Kaznikut dhe i Shkozës ndërtojnë pjesën e Horsti t të Dukagjinit.Reliefi i sotshëm është formuar me ndikimin e lëvizjeve tektonike dhe të proçeseve erozive.Vijat e përgjithshme morfologjike (lartësi,anët e rëpijta,çarrjet etj. Me të cilën shprehet reliefi inicial i malit të krijuar me lëvizjet radiale në fazën e orogjenezës shtajere. Në aktivitetin tektonik kanë dominuar lëvizjet tektonike zbritëse të zhvilluara përgjat plasave të vjetra të cilat janë përcjellur me aktivitetet vullkanike.Përmbysjet e kësaj zone kanë vazhduar deri në mbarim të kretakut dhe në fillim të paliogjenit dhe të miocenit e më vonë. Në shiqimin tektonik të Horstit të Dukagjinit i cili është krijuar me lëshimin e bazenit të Pejës,Rahovecit si dhe të Mirushës në drejtim të shtrirjes VVP-JJL,mund të supozojm me lëvizjet radiale në fazë shtajere së pari është lëshuar Bazeni i Pejës,bazeni i levantit të Rahovecit,Mirushës si dhe të gropës së Dukagjinit kur është definitivisht krijuar Horsti i Dukagjinit Mali i Shkozës,Zatriqit dhe Kaznikut paraqesin një renditje morfologjike të Horstit të Dukagjinit të maleve të gjëra 10 km dhe të gjëra 20 km.Majet të thepisura janë të theksuara,anë të prera dhe në pjesën më të madhe janë të zhveshura.Janë të formuara nga formacionet gëlqerorë dhe serpentinve dhe shquhen me figuracion intenziv të shkëmbijve dhe formave të ndryshme të çarrjeve nëpërmjet të cilave bartet materijali rezidial,kështu që toka është në formë të skeletit ,ndërsa tereni i thepisur në formë karstike dhe me munges të sasisë së mjaftueshme të ujit. Komuna e Rahovecit është në përbërrje të llojllojshme gjeomorfologjike.Në veri shtrihen malet e Zatriqit dhe Kaznikut ,përbërrja e të cilit është nga serpentinet dhe perioditet e serpentuara,diabaze,dollomitet,spiletet nga periudha e Jurasikut.Gabrot ,senoni i pa ndarë,turoni,në veri janë konglomeratet,zhavori dhe rëra në teracat lumore të vjetërsisë plistocene në të cilat lidhen terrenet nën diabaza të formacioneve brirore të dinarideve nën zhavorë,rëra dhe argjila të teracave liqenore ku çfaqen dhe mergeli dhe argjila me thëngjill. Vendbanimi i Rahovecit është i locuar në teracën liqenore në të cilën proji Vrella ka formuar shtratin e tij dhe në këtë mënyrë ka formuar luginën të rrethuar nga të gjitha anët me shpatije,vreshtat të mbjellura ,pemët dhe perimet e tani shumica e këtyre anëve janë ngritur objektet të banimit. Tereni e vedëbanimit si dhe rethina e sajë më e afërt dhe më elargët janë të përbërjes së ndryshme gjeologjike, e pjesa vendëbanimit në veri dhe veri-lindje shtrihet gjëlqerorët dhe sedimentet të shkumsit të lartë në malin e Shkozës. Pjesa më e madhe e vendbanimit është e përbër nga mergeli, argjili , rrëra dhe zhavori i vejtërsisë pliocene. Terenet në afësit të vendbanimit janë të përbërjes njëejtë gjeologjike i cili është malë në formë të ishullit-horst më përbërje gjëlqerore. Nga pjesa e shpatijëve të projit të vrrellës Rahoveci hapet nga anadrini dhe lugina e Rrafshit të Dukagjinit, nga pjesa veri – lindore e mbyllë mali i Shkozës, ndërsa nga pjesa veriore maja e Zatriqit ( 1039 m) . Terenet në të cilët është e locuar vendbanimi si dhe ato në të cilët ai zgjërohet mëtutje gjendet në zonën e ekspazicionit jug-perindimor. Pjerrtësit e terenit në pjesën e vjetër të vandbanimit lëshohen ka jug-perendimi në pjesën e re e vendbanimit, si dhe terenet në të cilëb do të zgjërohet më tutje,gradualisht lëshohen në drejtim të rafshirës aluviale të projit të vrellës e në drejtim të lindjes dhe jug-jundrej dhe nga drejtimi i veriut dhe veri-perendimit të kësaj rafshire. Kushtet më të përshtatshme gjeomorfologjike për zgjerimin e mëtejmë të vendbanimit shtrihen në pjesët e luginës dhe rafshirës aluviale të projir të vrellës nga drejtimi jug-perendimor. Sipas rëndisë , përpos Rahovecit duhet cekur edhe këto vendbanime si qe janë, Xërxë,Ratkoc,(Drini),dhe Krusha e Madhe si vendbanimet të kategoris së IV të zhvillimit të vandbanimeve në komunë të cilët do të kejn funkioce qendrore. Duhet të theksohet se vendbanimi i Xërxës është udhëkryqe i komunakacionit në rrugëe tri drejtimet themelore, Rahovec-Prishtinë, Gjakovë Prizren dhe drejtimi sekundar për Kramovik.Nëpër këtë vendbanim kalon edhe hekurrulla prej Fushë Kosovës deri në Prizeren ku edhe Xërxa është si stacion qe e shfrytëzjnë dy komuna e Rahovecit dhe Gjakovës. Xërxa paraqet dhe potencialin ekzestues të qendrës induastriale për përpunimin e grurit zhavorit dhe rërës dhe si qendër për rekracion pasi qe në këtë pjesë është kanjoni eupagjenik- atraktiv te Ura e Fshenjët.Xërxa është përball Rahovecit e cila shtrihet në terenit me pjertësi të rafsh të përbër nga konglomerart, zhavor, rërë dhe teracët të lumit (holocejni dhe pleistocen). Në këtë hapsir janë të përqendruara dhe ujrat nëntoksore, gjë qe duhet të mireën parasysh ndërtimi dhe zgjerimi e këtij vendbanimi.


Kategoritë e tokës

1.Lartësia mbidetare Ky territor shtrihet ne pjesën qëndrore dhe jugore të rrafshit të Dugagjinit,ne nje lartesi mesatare mbidetare rreth 550 m; dhe është i ndarë në tre mikro-regjione: 80,6 km² (ose 29.17%) rafshire-luginore me lartesi mbitetare 310-350 m; 162,2 km² (58.7%) terren kodrinor me një lartësi mbidetare nga 350 në 600 m dhe; 33,5 km² (ose 12.13 %) terren malor me një lartesi mbidetare nga 600

2.Larakteristikat e terenit% Komuna e Rahovecit karakterizohet me këto tri lloje të terenit e këto janë; dd. e rrafsht-luginore 80,6 km2 ose 29,17 % ee. Kodrinore me 162,2 km2 ose 58,70 % dhe ff. Malore me 33,5 km2 ose 12,13 % T o t a l i : 278,1 km2

Në Rahovec është feja Islame por edhe ajo krishtere ortodoks nga populli serb perqindja me e madhe në Kosovë per respektimin e fesë është në Rahovec (Objektet fetare) Islame në Rahovec janë Xhamit dhe Teçet . Skeda:Sa400003.jpg
[redakto] Hidrologjike e komunës

-lumenjët -liqenet -burimet e ujërave nëntokësor

Kanioni tek Ura e Shenjtë

Në komunën e Rahovecit rrjeti hidrografik është relativisht i mirë. Kjo paraqet pasurinë natyrore të komunës dhe një ndër kushtet për ekzistencën të botës bimore dhe njerëzore. Rrjeti hidrografisë së komunës së Rahovecit e përbëjnë disa qindra burime, puset, burime rrjedhëse dhe të qëndrueshme dhe prockat. Puset janë objektet hidrografike të cilat popullata rurale dhe urbane kanë ndërtuar për nevojat e veta. Burimet – janë format të rëndësishme hidrografike. Në teritorin e komunës së Rahovecit ka disa qindra burime periodike dhe të përhershme. Numri i madh i burimeve janë ato burime që burojnë në luginat e prockave – projeve dhe rrënzë kodrinoro-malor. Më së shumti ka burimet në luginën e Rimnikut, lumit të Hoçës, Apterushës etj. Posaqërisht këto burime janë karstike të cilat paraqiten në fund të shtratit të lumit. Rëndësi të madhe ekonomike kanë burimet të cilat shtrihen në shpatiet e luginave dhe shtratit të lumit, pastaj burimet të cilat paraqiten në kodrat terciale të neogjenit. Kërkime hidrografike tregojnë se më së shumti kanë burimet karstike periodike dhe të përhershme. Burimet e këtilla gjenden në jug-perendim, veriut dhe veri-perendim, në rrënzë të malit Shkozës, Zatriqit dhe Kaznikut. Për hirë të kësaj janë formuar edhe vendbanimet rreth këtyre burimeve si që janë: Rahoveci, Hoça e Madhe, Zaçishti, Aptershave, Zatriqi, Drenoci, Senoci, Pastaselli, Kramaviki e tjerë (shiko tabelën në vijim).


Emërtimi Lartësia mbidetare Lit./sek. temperatura Burimi i Rahovecit 390 5 – 8 13 Burimi i Zatriqit 920 5 13 Burimi i Apterushës 400 40 13 Burimi i Zaçishtit 415 15 13 Burimi i H.Madhe 420 10 14 Burimi i Sopotit 380 6 13

Lumi Drini i Bardhë edhe pse nuk buron ne komunën e Rahovecit, por të gjitha përrockat dhe lumenjtë derdhen ne të. Nëpër komunën e Rahovecit, ky lum rrjedhë me një gjatësi prej 30 km dhe pjesën më të madhe është edhe si kufiri administrative i komunave sic janë: Prizrenit, Gjakoves, Malishevës dhe Klinëes. Lumenjtë-përrockat te cilat derdhen në Drinin e Bardhë janë: lumi Ratkoc, Rimnik, Palluzhë, Hoçë etj. Për shkak të konfikuracionit të terenit lugina e Drinit në komunën e Rahovecit sillet 2 deri 5 km. Ndërsa gjërsia mesatare e shtratit të lumit prej 50 deri 100 m., thellësia e shtratit të lumit është 1 deri 5 m.. Hapsira e parë shtrihet prej Gradishit (Gexhes) gjerë të Kramovikut në një gjatësi prej 15km. Hapsira e dytë shtrihet prej Gradishit (Gexhes) gjerë në jug-lindje ndërmjet fshatrave Xërxë, Fortesë, Celinë dhe Krusha e Madhe dhe ndryshe quhet Anadrinia e Ulët. Lumi Drini i Bardhë në Anadrininë e ka prirë masivin gëlqeror Gradishin ashtu që ka formuar Grukën (Kanjonin) eupegjenik atraktiv në gjatësi prej 450 m. Në kanjonin është ndërtuar Ura e Fshenjtë e cila është e gjatë 70 m. dhe thellsia prej harkut deri te shtrati i ujit është 30 m. Lumi i Hoçës buron në fshatin Hoçë të Madhe në lartësi mbidetare 420 m. dhe rrjedh nëpër fshatra Brestovc, por para fshatit Brestoc bashkohet me procken e Babindollit dhe disa burimet të tjera dhe derdhet në Drinin e Bardhë. Lumi Bellaja është dega e majatë e Drinit të Bardhë dhe është e gjatë 3 km. prej fshatit Fortesë deri te fshati Rogovë. Lumi Duhllo buron në Rahovec dhe është i formuar nga tri burime (Duhllo, Vrella dhe Sopoti) nja 4 km. bashkohet me lumin e Rimnikut në harta topografike ky lum është i shënuar me emrin Gjegoja që do të thotë për popullin e kësaj ane është i pa njohur. Lumi Rimnik buron në rrënzë malet Gërgavicë dhe në rrjedhjen e saj i merr disa burim të tjera. Ky lum ka rëndësi të madhe ekonomi për këtë anë. Lumi Rimnik gjatë rrjedhjes së vetë bashkohet me Duhllo dhe në fshatin Fortesë bashkohet me lumin e Sopniqit dhe formojnë lumin Bellaja. Lumi Sopniq burimin e ka në rrënzë të malit të Drenocit dhe kalon nëpër fshatin Nashpall, Sopniq. Ky lum gjatë stinës së verës shtrati i tij i thatë dhe mund të quhet si lumi i Thatë Duhet për të cekur janë edhe disa lumenjë-prockat si që janë: Ratkocit, Kramovikut, Palluzhës e tjera.

Bota bimore dhe shtazore

Komuna e Rahovecit kufizohet me këto komuna:Malishevë,Therand (Suharekë),Prizren,Gjakovë dhe Klinë.Lartësia mbidetare sillet prej 317 m në Xërxë dhe 1039 m maja e Zatriqit (Gradish).Ka klim mesatare kontinentale me ndikim të klimës mezdhetare e cila dëpërton me anë të luginës së lumit Drini Bardhë e cila është mjaftë e volitëshme për kultivimin e kulturave bujqësore si dhe kemi sistemin e ujitjes të Radoniqit me mbi 3.500 ha. Të gjitha rrjedhat tokësore dhe nëntokësore i takojnë rrjedhjesë së Drinit Bardhë.

Flora

Sipërfaqet bujqësore ,si sipërfaqet të randësishme ekonomike paraqesin bazën të rëndësishme natyrore për Komunën e Rahovecit.Kushtet të volitëshme klimatike ,sidomos numri i madh i ditëve me diell gjatë sezonit veror si dhe ujitja me anë të pipave për kulturat lavëtare (speca,domate,patate,bostan ,çepë etj) si dhe kultivimi i hardhisë së rrushit dhe pemëve.Sipërfaqet bujqësore përfshijnë një sipërfaqe prej 13.998 ha dhe sipërfaqet janë të mbjellura me këto kultura:gruri,elbi,tërshëra,misri etj. Siërfaqet më pjellore janë rrafshirat e Anadrinis duke filluar prej Mrasorit e gjërë në Krushë të Madhe e që më së shumti në këto toka kultivohen perimet,ndërsa në pjesët tjera kultivohen hardhia e rrushit (vreshtat) dhe pemë të ndryshme si që janë:molla dardha,kumblla,pjeshka,arra,kajsia etj. Duke patur klimën e përshtatëshme si dhe llojet e tokave në këtë territor më së miri kultivoht hardhia e rrushit .Sipërfaqet e mbjelluar me vreshta janë në sektorin privat 2.500 ha dhe në sektorin shtetëror 993 ha.,ndërsa tani 640 ha,ku sipërfaqe prej 353 ha janë reduktuar për shkak të vjetërsisë dhe luftës.Vreshtat e komunës së Rahovecit si dhe prodhimet e rrushit janë të njohur jo vetëm në Kosovë por edhe më gjërë.Prodhimet e tyre janë eksportuar në shtetet e perendimit,ndërsa tani nuk eksportohet dhe është problemi kryesor i bujqëve që miren me këtë veprimtari. Livadhet përfshijnë një sipërfaqe prej 646 ha,ndërsa kullosat 4.391 ha.Këto sipërfaqe kanë ndikim në zhvillimin dhe mbajtjen e ekujlibrit të ekosistemit. Sipërfaqet të përgjithshme të përfshira me pyje janë 1.617 ha.Pyjet janë të ulëta dhe gjatë luftës dhe pasë luftës janë shkatruar nga individët e pandërgjegjëshëm duke i shkatruar sipërfaqe të mëdha të pyjeve.Sipërfaqet e pyjeve përbëhen nga çarri ,dushk,por ka edhe shkozë dhe frashër të zi.Ka sipërfaqe të mëdhe të tokave të çveshura e në të ardhmën duhet ti kushtohet kujdes në pyllzimin e sipërfaeve të çveshura të komunës. Me këto masa do të forcohet funksionimi i pyjeve në proçesin e mbrojtjes së mjedisit (ambientit),në stabilitetin për formimin e kushteve klimatike që do të mindëson për rekracion.Funksioni i pyjeve është mjaftë me rëndësi për mbajtjen e ekulibrit biologjik-ekologjik të këtij territori.

Fauna

Për gjatë komunës së Rahovecit në gjatësi prej 30 km rrjedh shtrati i lumit Drini Bardhë si dhe shumë proje dhe prockat që derdhen në këtë lumë që ka rëndësi të madhe ekonomike dhe në te gjenden numri i madh i llojeve të peshqive.Në Drinin e Bardhë ka më së shumti bërcak mustak,rapuli,marule,krap,gjal dhe trofta e cila lajmërohet kohë pas kohe. Përpos peshqive ka edhe bretkoca,,gafore projesh dhe gjarpij të ujit. Në ekonomit familjare kultivohen gjedhet,derrat,kuaj, si dhe shpezë. Në territorin e komunës janë prezente edhe shtazët e egra si që janë:dhelpra,ujku,lepuri,derri i egër me numër të madhë dhe që tani edhe bënë dëmet të mëdha në kulturat bujqësore e që tani nuk lejohet gjuetia nga UNMIK-u dhe KFOR-i . Shpezë në territorin e komunës së Rahovecit,që janë më të njohura janë këto:fëllënza,sorra,harabeli,pata e egër,sorra,korbi,bylbylat,plubat,kumria,skifteri (gjeraqina),shqiponja,pulat e egra dhe lejleku gjatë stinës verore e posëqërisht përgjatë rrjedhjesë së lumit Drini Bardhë. Gjendja e tanishme e ekujlibrit biologjik-ekologjik të komunës së Rahovecit ka kushtet të përshtatëshme për zhvillimin e saj i cili do të ishte në rritjen e sipërfaqeve me pyje të llojeve të ndryshme të drujve,rruajtjen e gjendjes ekzistuese të peshqve dhe begatimi i tyre,kjo vlen edhe për llojet të ndryshme të shpezëve dhe egërsinave.të cilat i ka ky territor.

----------------
" Ne nje mase thjeshtesia eshte pjese e madheshtise " - Bajron

Duhet të plotësohet në historikun e Rahovecit se është gjetur një dokument Defteri Turk që nga viti 1530 . Ky dokument është Harta ku kanë jetuar popullsia shqipëtare në këto troje.
/Shenimet të cilët i keni bartur në këtë faqe, i kamë përgaditur unë kur isha i punësuar në Kuvendin Komunal të Rahovecit, e tani jamë duke punuar si profesor i gjeografisë në shkollën e mesme Xhelal Hajda Toni në Rahovec.
Ju përgëzoj për punën që jeni duke bërë.

ANALIZA HAPËSINORE E KOMUNËS SË RAHOVECIT



PËRMBLEDHJA:

• HYRJE,
• PROFILI I KOMUNËS,
• PAPUNËSIA E LARTE DHE NË RRITJE TË VAZHDUESHME
• VARËFRIA E LARTË DHE NË RRITJE,
• DEPOPULLIMI I VENDBANIMEVE,
• SHËRBIMET E ULËTA SHËNDETËSORE DHE ARSIMORE,
• SHKATËRIMET E TRASHIGIMISË KULTURORE DHE NATYRORE,
• BANIMI DHE KUALITETI I BANIMIT,
• HUMBJA E TOKËS BUJQËSORE ,
• ZONAT E RREZIKUARA NGA VËRSHIMET DHE EROZIONI,
• NDOTJA DHE DEGRADIMI I MJEDISIT ,
• SHFRYTËZIMI JORACIONAL I RESURSEVE NATYRORE,
• ZHVILLIMI I PABARABART EKONOMIK,
• VENDBANIMET ,SHËRBIMET DHE INFRASTRUKTURA TEKNIKE,
• RAJONALIZIMI I PROBLEMEVE DHE I MUNDËSIVE,
• TREGUESI DHE KRITERET PËR VLERSIM








Analiza Hapësinore ka për qëllim kryesor mbledhjen e informatave të një territori të caktuar në këtë rast të Komunës së Rahovecit ,procedimin e tyre në formën e një baze të dhënave të nevojshme për trajtimin dhe trendin e zhvillimit të problemeve me të cilat ballafaqohet territori i caktuar (Komuna).


Hyrje

Kosova sot po ballafaqohet me probleme të shumta të fushave dhe karakteristikave të ndryshme ,të cilat për ditë e më shumë po e ngarkojnë jetën e qytetarëve e në disa momente po i sjellin në kufijtë e të padurushmës.Aktiviteti që kemi ndërmarrë ,për qëllim të fundit ka zgjidhjen e një pjese të këtyre problemeve ,konkretisht zgjidhjene e problemeve më të shprehura të zhvillimit Hapësinorë të Kosovës .



1.PAPUNËSIA E LARTE DHE NË RRITJE TË VAZHDUESHME
2.VARËFRIA E LARTË DHE NË RRITJE,
3,DEPOPULLIMI I VENDBANIMEVE,
4,SHËRBIMET E ULËTA SHËNDETËSORE DHE ARSIMORE,
5,SHKATËRIMET E TRASHIGIMISË KULTURORE DHE NATYRORE,
6,BANIMI DHE KUALITETI I BANIMIT,
7,HUMBJA E TOKËS BUJQËSORE ,
8,ZONAT E RREZIKUARA NGA VËRSHIMET DHE EROZIONI,
9,NDOTJA DHE DEGRADIMI I MJEDISIT ,
10,SHFRYTËZIMI JORACIONAL I RESURSEVE NATYRORE,
11,ZHVILLIMI I PABARABART EKONOMIK,
12,VENDBANIMET ,SHËRBIMET DHE INFRASTRUKTURA TEKNIKE,
13,RAJONALIZIMI I PROBLEMEVE DHE I MUNDËSIVE,
14,TREGUESI DHE KRITERET PËR VLERSIM


Çështjet e listuara më sipër janë rezultat i takimeve të shumta me grupet ndërministrore ,janë gjithashtu rezultat dhe i takimeve publike të organizuara në disa qendra të mëdha të Kosovës e në veçanti për komunën e Rahovecit është mbajtur në Gjakovë ku kanë marrë pjesë pos Rahovecit edhe Gjakova ,Malisheva.
Në të gjitha këto takime u arrit pajtueshmëria e plotë me listën e propozuar ,për të cilat në mënyrë urgjente planet komunale e në këtë drejtim edhe Plani Hapësinor i Kosovës do të duhej të ofronin zgjidhje.Ky ishte momenti kur u propozua që së bashku me strukturat komunale të fillohet puna në analiza hapësinore komunale në mënyrë që të verifikohen dhe të rajonalizohen çështjet e listuara të cilat për rezultat përfundimtar do të kenë pasqyrën më reale të shtrirjes së këtyre problemeve në territorin e Kosovës.

Ky material është një bazë e mirë e të dhënave shumë të nevojshme për hartimin e planit zhvillimor komunal ,të cilat në vete duhet gjithashtu të përbëjnë udhëzime dhe zgjidhje edhe për problemet eventuale specifike komunale që nuk janë temë e kësaj analize.



Rezultat i punës është i planit
Komunal në Bordin e Drejtorëve











PROFILI I KOMUËS



Në formimin e gjerëtanishëm, kufijtë administrativ te komunes se Rahovecit janë ndryshuar disa herë. Prej nëntorit të vitit 1912 deri në mars të vitit 1955 (42 vite) Rahoveci ka qenë qendra e rrethit të Anadrinisë dhe ka përfshirë një sipërfaqe prej 580 km2 me 17 komuna dhe 68 vendbanime me 25.500 banorë dhe 3.800 ekonomi familjale, ndërsa në vitin 1913 arrin në një sipërfaqe prej 595 km2 me 107 vendbanime dhe 17 nënvendbanime dhe në te kanë jetuar 34.551 banorë.
Me datën 23.01.1914 Rahoveci shpallet zyrtarisht si qytetëz dhe në te kanë jetuar 4.529 banorë, ndërsa në vendbanime kanë jetuar 34.000 banorë.
Me regjistrimin e vitit 1921 në përbërjen e komunes se Rahovecit kanë qenë katër (4) vendbanime duke përfshir Bërnjakën, Patoçan i Epërm dhe i Ulët me 3.714 banorë. Në atë periudhë kanë përfshirë Anadrinin, Prekorupën dhe Llapushën.
Në regjistrimin e vitit 1931 gjithashtu komuna e Rahovecit ka përfshirë katër (4) vendbanime: Rahoveci, Bërnjaka, Patoçani i Epërm dhe i Ulët dhe kanë jetuar 887 ekonomi familjare me 4.447 banorë e prej tyre 2.232 meshkuj dhe 2.215 femra.
Në periudhen prej vitit 1955 kur shkatrohet rrethi i Anadrinisë formohet komuna e Rahovecit me ndarjen e re regjionale dhe komuna e Rahovecit kalon në regjionin e Prizrenit duke i përfshirë 55 vendbanime me një sipërfaqe prej 401 km2. Në vitin 1986 përfshin një sipërfaqe prej 284km2 me ndarjen e komunës së Malishevës nga komuna e Rahovecit. Pas vitit 1990, perseri qeveria e dhunshme sërbe e bashkoi territorin e komunës së Malishevës në territorin e komunës së Rahovecit gjerë në vitin 1999. Me ardhjen e forcave të NATO-së Qeveria e pëkohëshme ka prurë vendimin te formoi perseri komunën e Malishevës, dhe tani komuna e Rahovecit ka një sipërfaqe prej 278,1 km2 me 35 vendbanime dhe në te jetojnë 69.019 banorë me një dendësi mesatare prej 250 banorë në 1 km2.

A. 2. Vendodhja e Komunës
Territori i komunës së Rahovecit përfshihet në regjionin e Prizrenit dhe ka një pozitë të mirë gjeografike. Shtrihet në pjesën qendrore të gadishullit Ballkanik dhe i takon Europës juglindore.
Ky teritor përfshin pjesën qendrore dhe jugore të rrafshit të Dukagjinit dhe është i ndarë në tri tërësi ose mikro regjione e keto janë: rafshirë-luginore, kodrinore dhe malore. Teritori i komunës shtrihet në hemisferën veriore të ekuadorit me shkallë 420 e 30’ dhe 420 e 50’ të gjërsise veriore gjeografike dhe ndërmjet 200 e 21’ dhe 200 e 55’ të gjatësisë lindore gjeografike. Vendbanimet në komunën e Rahovecit janë të koncentruara në lartësitë mbidetare prej 310 m. (Krusha e Madhe pjesa e re e vendbanimit pjesa lindore të bregut të lumit Drini i Bardhë) deri në 920 m. lartësi mbidetare që është i koncetruar vendbanimi i Zatriqit.
Për kah lartësia mbidetare këto vendbanime ndahen në luginore-rrafshirë, kodrinore dhe malore.
Vendbanimet të cilat janë të përfshira në lugina ose rrafshira janë këto: (310 – 350 m.) Xërxa, Fortesa, Gexha, Malësia e Vogël, Ratkoci, Denji, Dabidoli, Çifllaku, Nagaci, Hoça e Vogël dhe Retia.
Vendbanimet të cilat janë të përfshira në lartësit mbidetare prej 350 – 600 m. qe i takojnë kategorisë së vendbanimeve kodrinore janë: Rahoveci, Drenoci, Senovci, Pastaselli, Palluzhë, Kramoviku, Mrasori, Hoça e Madhe, Apterushë, Zaçishti, Patoçani i Ulët, Patoçani i Epërm, Nashpalla, Bratotini, Vranjaka, Celina dhe Krusha e Madhe (edhe pse disa pjesë të reja të vendbanimëve të këtyre fshatrave u takojnë pjesës së kategorisë së luginave ose rrafshirave.)
Vendbanimet malore shtrihen në lartësitë mbidetare prej 600 – 1.000 m. e këto janë: Zatriqi, Kazniku dhe Guri i Kuq (shiko hartën e mëposhtme).




A.3. Vendbanimet e Komunës
Komuna e Rahovecit përfshinë 35 vendbanime, prej tyre 34 vendbanime janë rurale dhe nje vendbanim eshte urban (shiko hartën dhe tabelarin në vijim).





Nr.R. Vendbanimet Lartësia mbidetare Sipërfaqje në
Km2 Nr. i banorëve
1 Apterushë 420 9.0
2 Brestoc 368 5.5
3 Bratotin 400 3.1
4 Bërnjak 345 4.5
5 Celinë 340 5.7
6 Çifllak 340 4.8
7 Drenoc 552 8.1
8 Denjë 420 6.4
9 Dabidol 320 3.5
10 Fortesë 320 11.0
11 Gexhë 314 3.2
12 Guri i Kuq 480 10.0
13 Hoça e Vogël 349 7.0
14 Hoça e Madhe 420 13.5
15 Kaznik 640 8.3
16 Kramovik 360 10.3
17 Krusha e Madhe 338 10.4
18 Mrasor 380 3.2
19 Malësia e Vogël 340 10.3
20 Nagac 330 3.2
21 Nashpall 400 0.6
22 Palluzh 400 5.7
23 Pastasel 520 5.4
24 Pataçan i Ulët 380 5.5
25 Pataçan i Epërm 440 2.3
26 Rahovec 400 49.0
27 Ratkoc 340 11.3
28 Retijë 400 9.8
29 Retijë e Ulët - -
30 Sanoc 574 4.4
31 Sapniq 360 5.0
32 Vranjak 400 5.0
33 Xërxë 317 10.1
34 Zatriq 920 15.2
35 Zaçisht 420 5.2
TOTALE 317-920 278,1







B. Distanca deri te pika kryesore

1.a. Rruga primare deri në Prishtinë 64 km
1.b. Rruga primare deri në Prizren 32 km
1.c. Rruga primare deri në Gjakovë 22 km
2.a. Rruga sekundare deri në Prizren 26 km

C. Sipërfaqja e tërsishme e tokës

Sipërfaqja e tërsishme e tokës të komunës së Rahovecit është 27.810 ha., e prej tyre janë:
• Tokë punuese 13.998 ha
• Tokë pyjore 7.624 ha
• Kullosa 4.391 ha
• Tokë djerrine 1.617 ha


D. Karakteristikat e terrenit

Komuna e Rahovecit karakterizohet me këto tri lloje të terenit e këto janë;
• e rrafsht-luginore 80,6 km2 ose 29,17 %
• Kodrinore me 162,2 km2 ose 58,70 % dhe
• Malore me 33,5 km2 ose 12,13 %
T o t a l i : 278,1 km2

Nr.R. Vendbanimet-Emrat e fshatrave Llojet e terrenit (% e sipërfaqes së terësishme)

E rrafshët
-luginore Kodrinore Malore Totali
1 Apterushë 20 80 - 100
2 Brestoc 5 95 - 100
3 Bërtatin 10 90 - 100
4 Bërnjak
5 Celinë 50 50 - 100
6 Çifllak 100 - - 100
7 Drenoc - 100 - 100
8 Dejnë 50 50 - 100
9 Dabidol 40 60 - 100
10 Fortesë 90 10 - 100
11 Gexhë 100 - - 100
12 Guri i Kuq - - 100 100
13 Hoça e Vogël 70 30 - 100
14 Hoça e Madhe 20 80 - 100
15 Kaznik - - 100 100
16 Kramovik - - 100 100
17 Krusha e Madhe 80 20 - 100
18 Mrasor
19 Malësia e Vogël 100 - - 100
20 Nagac
21 Nashpall 10 90 - 100
22 Palluzh - 100 - 100
23 Pastasel - 100 - 100
24 Pataçan i Ulët 10 90 - 100
25 Pataçan i Epërm 10 90 - 100
26 Rahovec 20 80 - 100
27 Ratkoc 100 - - 100
28 Retijë
29 Retijë e Ulët
30 Sanoc - 100 - 100
31 Sapniq 80 20 - 100
32 Vrajak 20 80 - 100
33 Xërxë 100 - - 100
34 Zatriq - - 100 100
35 Zaçisht 10 90 - 100
TOTALE 29,17 58,70 12,13 100








PAPUNËSIA E LARTË DHE RRITJE TË VAZHDUESHME

Aspekti më shqetësues i tregut të punës në Kosovë është shkalla e lartë e papunësisë..Kosova është vendi me shkallë më të lartë të papunësisë në rajon.
Kjo normë e papunësisë sillet rreth 50%.Pos analizave të bëra në komunën e Rahovecit shihet se papunësia e lartë është një prej sfidave mjaftë shqetësuese për popullatën e kësaj Komune.Sipas të dhënave nga Enti i punësimit në nivel komunal (për numrin e punëkërkuesve ), norma e papunësisë në Komunën e Rahovecit është mbi 60 % (kjo vlerë është nxjerr nga numri i punëkërkuesve të regjistruar ,krahasuar me numrin e përgjithshëm të popullsisë ,në mungesë të dhënave për popullësin aktive ),por kjo nuk tregon realitetin sepse përqindja reale e papunësisë është rreth 60 % të popullsisë aktive ,që është shumë e lartë krahasuar me vendet tjera në Tranzicion.*Norma e papunësisë është shumë e lartë për personat në moshë të re (16-24 vjeç.).Për këtë grup-moshë norma e papunësisë vlerësohet të jetë 71,6 %,ndërsa rreth 40 % e numrit total të papunëve janë të kësaj moshe*.
Ministria e punës dhe mirëqenies sociale në bashkëpunim me zyrën komunale të punësimit organizon trajnime të ndryshme për punëkërkuesit e regjistruar .

Tabaelari –kurset



Numri i punëtorëve që bëjnë punë të pasigurt dhe të përkohshme po rritet nga dita në ditë.Gjithashtu edhe punëtorët të cilët ishin të punësuar në ndërmarrjet shoqërore kanë mbetur pa punë dhe disa janë të paraqitur në Entin për punësim.
Kjo normë e papunësisë ndryshon në nivel komunal ,ndërsa vendbanime e kanë më të theksuar.
Gjatë analizave të bëra në këtë komunë na del se shkalla më e lartë e papunësisë është e shprehur në zonat kodrinoro-malor si Zatriq,,Koznik,Mrasor,Guri Kuq,Kramavik,Pastasel,Senoc,etj.,ndërsa në vendbanime tjera me papunësi të mesme si që janë:Xërxë,Krushë eMadhe,Ratkoc etj.

Shkalla e papunësisë në KK Rahovec

Harta









Grafikoni




Faktorët që kanë ndikuar në rritjen e papunësisë në Komunën e Rahovecit kryesishtë në zonat kodrinioro-malor janë terrenet me lartësin mbidetare ,ku mungojnë tokat produktive dhe gjithashtu investimet në infrastruktur janë më të kushtueshme për shkak të konfiguracionit t[ terrenit ,prandaj edhe pasur më pakë investime të cilat do të rregullonin situatën sociale në këto treva .
Shkalla e lartë e papunësisë mendohet të jetë si pasoj edhe e nivelit të ulët të arsimimit ,ku pjesën më të madhe të papunëve e përbëjnë personat me shkollim të ulët .Në mungesë të edukimit profesional në tregun e punës shihet se norma më e lartë e papunësisë paraqitet te femrat.
Ndër faktorët të rëndësishëm që ndikon në shkallën e lartë të papunës është kalimi i ngadalshëm nga ekonomia sociale në ate të tregut .Krahas ekonomisë së pazhvilluar , një arsye tjetër për këtë shkallë të lartë të papunësisë në këtë komunë është procesi i ngadalshëm i privatizimit të ndërmarrjeve të mëdha (NBI Rahoveci).Edhe pse më shumë se 60 % të këtyre ndërmarrjeve kanë rifilluar punën pas konfliktit mesatarja e shfrytëzimit të kapaciteteve të këtyre është vetëm 25-30 % të punonjësve ,ose vetëm një e katërta e të punësuarve në vitin 1989.
Problem themelor i këtyre ndërmarrjeve është statusi i parregulluar ligjor ,si dhe profilet e vjetruara të prodhimit dhe investimet e pakta.
Për zbutjen e shkallës së lartë të papunësisë do të rekomandoja që të organizohen trajnime profesionale për grupe specifike (gra të rinj ... etj.),duke i kushtuar rëndësi kërkesave të tregut të punës pastaj hapja e vendeve të reja të punës ,ngritja e nivelit të kuadrit dhe kompensimi i tij adekuat,zhvillimi i politikave të mirëfillta sidomos në buqësi,krijimi i kushteve më të favorshme në zona rurale,ripërtëritja e kapaciteteve individuale ,privatizimi ,kushtet më të mira për kredi për N.V.M-të dhe bizneset familjare ,lansimi i një programi atraktiv për tërheqjen e investimeve të jashme ,eliminimin e barijerave në tregti me vende fqinj e më gjërë.





VARFËRIA E LARTË DHE NË RRITJE TË VAZHDUESHME

Hulumtimet e kohëve të fundit tregojnë se varfëria në Kosovë është gjërësishtë e përhapur , më tepër se gjysma e popullatës (50,3 % ) jetojnë në varfëri , prej nga 16 % e popullatës jetojnë në varfëri ekstreme.
Gjatë analizës së bërë në Komunën e Rahovecit është konstatuar se rreth gjysma e popullatës jeton në varfëri .
Sipas të dhënave të qendrës për punë sociale ,në Komunën e Rahovecit % e popullatës jetonë në varfëri ,gjegjësisht vlera maksimale e varfërisë (Zatriqi,Kozniku etj) arrin deri % kurse ajo minimale % vlera të llogaritura me metodën devijimit standard.

Graffikoni : % sipas vendbanimeve






Shkalla e ulët e zhvillimit ekonomik ,procesi i ngadalshëm i privatizimit ,shkalla e lartë e papunësisë – sidomos të rinj ,janë faktorë kryesor të shkallës së lartë të varfërisë .
Numri i familjeve me të ardhura nga pagat ,të hyrat nga bizneset dhe burimet tjera të hyrave kishte rënë po ashtu në mënyrë drastike në krahasim me periudhën para konfliktit .Në të njëjtën kohë , numri i familjeve që jetonin nga ndihma humanitare ishte rritur për 10 herë .Edhe numri i atyre që jetonin nga mjetet financiare të marra nga familjarët në diaspor përbënin gjysmën e buxhetit të familjeve kosovare..Filluar nga viti 1999 ,shumë familjeve u është dashur të shpenzojnë kursimet e tyre , e shpesh edhe të shesin paluajtëshmërin e tyre , për të siguruar nivelet të mbijetesës .Kjo shkallë e shkallë e lartë e varfërisë është shkaktuar nga shkatrimet e luftës dhe shkallës së lartë të papunësisë .
Njerëzit në kategoritë e mëparshme kanë të ngjarë të jetojnë në varfëri ,papunët,ata në punë me orar të reduktuar ose punë të pasigurta,të moshuarit, të sëmurët dhe t[ paaftë (margjinalizuar),si dhe anëtarët e familjeve të mëdha ose të familjeve me një prind. Shumë njerëz që mund të jenë paguar në mënyrë të arsyeshme gjatë punës përjetojnë një rrënje drastike me dalje në pension .Familjet me një prind e posaçërisht ato me kryefamiljar nëna (femra) ,përbëjnë një numër të varfërve . Papunësia e lartë e viteve të fundit pas 1999 nuk duket se mund të bjerë në të ardhmen e afërt ,ndërsa papunësia e tej zgjatur për kryefamiljarët femër dhe fëmije të tyre po i shtynë gjithnjë e më shumë familjet drejt varfërisë .
Shkalla e varfërisë ndryshon sipas vendbanimeve,më e theksuar është në Zatriq,Koznik etj.


Harta :Shkalla e varfërisë në KK Rahovec







Për vlerësimin e varfërisë – ekzistojnë kritere të ndryshme : njëra lidhet me nacion e *varfërisë për ekzistencë që është mungesa e burimeve bazë të nevojshme për ruajtjen e shëndetit dhe funksionimin normal të trupit ,kurse tjetra *varfëria relative që ka të bëjë me vlerësimin e dallimeve në kushtet e jetës së grupeve dhe atyre që i gëzon shumica e popullsisë . Për të mund të ndërtohen këto kritere të cilat nuk mund të maten për shkak të mungesës së të dhënave ,supozohet se shkalla e varfërisë do të jetë edhe më e lartë.
Zbutja e varfërisë paraqet njërën nga sfidat më të rëndësishme për shoqërin kosovare në rrugën e saj drejt së ardhëmsë.
Disa rekomandime që do të mund të zbusin shkallë[n e varfërisë në të ardhmën :krijimi i kushteve më të mira në zonat kodrinoro-malore ,sigurimi social të ngritet në nivelin e duhur dhe të përgjigjet një pjesë të konsiderueshme të popullatës e cila n uk ka mundësi materiale ,krijimi i kushteve më të favorshme në zonat rurale ,hapja e vendeve të reja të punës , të shpejtohet procesi i privatizimit ,të papunët si shtresë e rrezikuar e shoqërisë duhet të gëzojnë të drejtën në kompensim material , të rritet mundësia e punësimit për personat me aftësi të kufizuara , përkrahja e familjeve me fëmijë me aftësi të kufizuara materiale ( të kenë prioritet në punësim),mbrojtja sociale e fëmijëve si e drejta elementare e tyre ,përkrahja dhe sigurimi i banimit për të pa strehët ,të inkurajohet aktiviteti i femërisë në shoqërinë etj.


3.DEPOPULLIMI I VENDBANIMEVE

Depopullimi është proces që po ndodh vazhdimisht në territorin e Kosovës po ashtu mjaftë i theksuar është edhe në Komunën e Rahovecit e kryesisht është më i theksuar në vendbanimet kodrioro-malore ,për shkak të kushteve të vështira që mbretërojnë në këto vendbanime si faktor natyror ,ekonomik ,social me infrastruktur të pa zhvilluar etj.

Harta: Shkalla e Depoppullimit në vendbanimet e KK Rahovec.









Depopullimi më i shquar është në këto vendbanime si:Zatriq,Kaznik, Guri kuq etj.Për këtë arsye kemi edhe migrim të popullsisë nga këto vendbanime.Gjatë kësaj periudhe dinamikën më të lartë e ka vetë qyteti i Rahovecit i cili është më joshës për banorët të cilët largoheshin nga vendbanimet kodrinoro-malor .Për shkakë të koncentrimit më të madh të veprimtarive ekonomike ,si ato industriale dhe shumë veprimtarive tjera , të cilat bëhen më atraktive për pjesën e madhe të fuqisë punëtore në fshatra , e cila me rrethana të futjes së mekanizmit në bujqësi bëhet e tepërt dhe kërkon punë jashtë bujqësisë dhe fshatit. Këto rrethana ekonomike sociale ndikon në lëvizjen e popullsisë drejtë qendrave urbane,duke duke shëndruar nga migrues ditor e javor në migrues të përhershëm .
Pasojat negative të emigrimit janë:humbja e tokave bujqësore(tokat papunuara),largimi i fuqisë së re punëtore,largimi i personave të shkolluar,zvogëlimi i martesave dhe lindjeve,paraqitja e dukurive negative tek fëmijët dhe të rriturit etj.
Pasojat negative të imigrimeve janë:rritja e çmimit të banesave , rritja e shpenzimeve,rritja e dukurive negative etj.
Krijimi i kushteve më të favorshme në zona rurale , hapja e vendeve të reja të punës,zhvillimi i politikave të mirëfillta sidomos në bujqësi , lansimi i një programi atraktiv për tërheqjen e investimeve tëp jashtme në oërmirsimin e kushteve të jetesës së kësaj popullate.





4. SHËRBIMET E ULËTA SHËNDETËSORE DHE ARSIMORE


Qyshë nga mbarimi i luftës në Kosovë ,komuniteti ndërkombëtar dhe ai vendor janë përpjekur të adresojnë çështjen me rendësi të veçantë për Kosovën siç janë :arsimi dhe shëndetësia ,si parakusht për zhvillimin e mirëfilltë të resurseve humane (njerëzore), të shoqërisë dhe ekonomisë në Kosovë. Zhvillimi njerëzore është proces i vazhdueshëm i cili varret nga tre faktor themelor që ndryshojnë në proporcionin me ndryshim të nevojave njerëzore nga të cilat më thelbësore janë shëndetësia –jeta e gjatë dhe e shëndoshë ,arsimimi – marrja e njohurive dhe aftësive dhe qasja në burimet publike dhe private të nevojshme për jetën normale.

4.1 SHËRBIME E ULËTA SHËNDETËSORE

Kriteri më i rëndësishëm që përdoret për të vlersuar nivelin e zhvillimit human është kujdesi për shëndetin përcakton drejtpërdrejtë aftësinë e popullatës për të marrë pjesë aktive në të gjitha sferat e jetës,shoqërore ,politike dhe ekonomike ,shërbimet shëndetësore në Kosovë,.ndahen në disa nivele: në shërbimet parësore,shërbimet dytësore,shërbimet tretësirë dhe përvoja private .Shërbimi Parësor – kryhen në Qendrën Kryesore të Mjekësisë Familjare ,Qendra e Mjekësisë Familjare edhe administrata.
Shërbimet Dytësore – kryhen në 5 Spitale Rajonale dhe dy Spitale tjera në Vushtëri dhe Ferizaj.
Shërbimet Tretësor – për tërë popullatën e Kosovës ofrohen në Qendrën e Klinikës Universitare në Prishtinë.
Detyra primare e Departamentit të shëndetësisë në Komunën e Rahovecit është e orientuar në marrjen e masave dhe aktiviteteve të drejtpërdrejta në mbrojtjen primare shëndetësore të popullatës së rrezikuar nga përhapja e epidemive si dhe marrjen e masave konkrete të shëndetësisë preventive në pengimin ,parandalimin dhe eliminimin e shkaqeve dhe faktorëve të cilat paraqesin rrezik serioz për shëndetin e qytetarëve ,identifikimin me kohë si dhe shërimin dhe eliminimin e shkaqeve të sëmundjeve më të shpeshta nga aspekti social dhe ai mjekësor.
I tërë ky aktivitet i shëndetësisë në Komunën e Rahovecit është i organizuar në dy sektorë: publik dhe privat.
Shërbimi publik primar shëndetësor ofrohet nga Qendra Komunale e Mjekësisë Familjare në Rahovec,shërbimi shëndetësor sekondar (rastet e infarktit,urgjenca,operacionet) ofrohen në Spitalin e Prizrenit dhe Gjakovës ,ndërsa shërbimet shëndetësore terciare ofrohen në Qendrën Klinike Universitare në Prishtinë.
Shërbimi Publik primar shëndetësor ofrohet në Qendrën Komunale të Mjekësisë Familjare (QKMF) në Rahovec në 6 qendra të tjera të mjekësisë familjare në vendbanime (fshatra):Krusha e Madhe ,Drenoc,Fortesë,Ratkoc,Çifllak dhe Apterushë.Ponjashtu shërbimet shëndetësore kryhen në punkte shëndetësore si në pjesën veriore të qytetit të Rahovecit ku jetonë komuniteti serb si dhe në fshatin Hoçë e Madhe ponjshtu jetonë komuniteti serb.
Në kuadër të QKMF-së ofrohen shërbime të mjekësisë së përgjithshme familjare, pediatrisë,gjinekologjisë lindje,urgjencës,rëntgenit,analizat bio-kimike,stomatologjisë,internistiko-pneumofizolgjike,vaksinimi imunizimi,barnatore,intervenimeve dhe promovimit të shëndetit publik.
Në shërbimin primar shëndetësorë publik në Komunën e Rahovecit janë të punësuar 131 punëtor.
Në QKMF-në punojnë 10 mjek specialistë,8 mjekë të mjekësisë së përgjithshme ,1 specialist stomatologjisë,,5 stomotolog 68 teknik medicinal ,5 teknikë stomatolog,3 laborant si dhe nga personeli administrativ dhe ndihmës ,shofer janë 34 punëtor.
Sipas të dhënave nga Qendra Komunale e Mjekësisë Familjare në Rahovec dhe njësive tjera në Komunën e Rahovecit , gjendja shëndetësore e popullatës nuk është në nivel të kënaqshëm .Sëmundjet më të shpeshta për të gjitha moshat janë ato:infektive parazitare ,sëmundjet virale,neoplazma,tumoret,anemia,sëmundjet hemotologjike,traumat psikike dhe ezaurimentet nervore,sëmundjet të sistemit të frymëmarrjes,të lëkurës etj.
Mortaliteti në komunën e Rahovecit është relativisht i ulët.Numri i përafërt vjetor i vdekjeve është . Lindja e foshnjave bëhet në Qendrën kryesore të mjekësisë familjare në Rahovec,mirëpo mortaliteti i foshnjave është ende i lartë 18 %.
(në QKMF-në janë 16 mjek prej tyre 4 mjek të mjekësisë së përgjithshme 1 specialist i Mjekësisë Familare,7 mjek specialist klinik ,4 stomotolog ,pra në KK Rahovec janë 24 mjek).
Në Sektorin për Mirëqenje sociale ,i cili gjendet në kuadër të Drejrorisë për shëndetësi dhe mirëqenje sociale të Kuvendit Komunal të Rahovecit,bëjnë pjesë edhe shërbimet për invalidët e luftës dhe invalidëve në përgjithësi, për të zhvendosurit dhe viktimat civile (martirëve) ,për pensionistët dhe shërbimi social.
Në kuadër të Drejrorisë për shëndetësi dhe mirëqenje sociale është organizuar edhe mbrojtja shëndetësore për popullatën e komunës së Rahovecit si një e drejtë themelore ,pa dallim race,moshe dhe gjinie.Ky qëllim realizohet nëpërmjet promovimit dhe edukimit shëndetësor në shkolla institucione si dhe përmes punës me komunitete ka për detyrë të merret me monitorimin e sëmundjeve ngjitëse ,kronike dhe imunizimin .Vaksinat sigurohen nga Ministria e shëndetësisë,ndërsa Komuna merret kryesisht me monitorimin,promovimin dhe ndërgjegjësimin e popullatës.
I tërë organizimi i shërbimeve shëndetësore , si dhe gravitimi i vendbanimeve drejtë qendrave të mjekësisë familjare , është dhënë në orgonogramin e mëposhtëm.























Përpos këtyre qendrave të mjekësisë familjare dhe ambulancave (punkte shëndetësore ) të sektorit publik ,në shërbimin e mbrojtjes shëndetësore










11.Zhvillimi i pabarabartë ekonomik

Me qëllim që të shihet shtrirja hapësinore e zhvillimit të pabarabartë ekonomik në Komunën e Rahovecit është bërë kjo analzë hapësinore.
Ku mund të tregohen shkaktar që kanë sjell atë situatë , efektet që vinë nga kjo situatë dhe eventualisht të mund të jepen disa rekomandime .
Hapësira gjeografike në kuptimin gjeneral mund të jetë homogjene, si në kuptimin fizik (natyror) p.sh Fushëgropa e Kosovës dhe Dukagjinit ( si territor i rrafshët), ose në kuptimin socio =ekonomik , si p.sh. regjioni industrial i Kosovës ku është e koncentruar industria e rend dhe regjioni i Dukagjinit kryesisht regjioni bujqësor me fond të tokave dhe mundësit e ujitjes ,ndërsa komuna e Rahovecit ka edhe mundësi për zhvillim të bujqësisë sepse i ka 3.500 ha tokë nënëujitje e sistemit Radoniq., ku brenda këtyre territoreve gjenden territore të cilat aspak nuk kanë të bëjnë me homogjenitet. Prandaj , nëse lëshohemi në nivelet më të ulëta atëherë hapësira gjeografike vështirë mund të jetë homogjene në të dy kuptimet gjeografike, fizike dhe socio-ekonomike. Nga kjo kuptohet që regjionet e ndryshme në Kosovë kanë nivel të ndryshëm të zhvillimit.
Në Kosovë ka zhvillim të pabarabartë ekonomik ,e që është si pasojë e :
• Zhvillimit të pabarabartë infrastrukturor,
• Potencit të pabarabartë të zhvillimit bujqësor,industrial,turistik,tregtar etj,
• Shpërndarrja e pabarabartë e pasurive nëntokësore,
• Zhvillimeve të pabarabarta sociale,
• Koncentimi i popullatës etj.


Në vendbanime të komunës së Rahovecit kemi zhvillim të pabarabartë ekonomik, të shprehur në gjashtë nivele, që janë të shtrira në tri nivele më të përgjithësuara. Ngjyra e kaltër në hartë tregon se cilat vendbanime gjenden në nivelin mesatar të zhvillimit ekonomik .Ngjyra e hirtë tregon vendbanimet që janë mbi mesataren e zhvillimit ekonomik ( në shkallë të caktuara 1,2,3 ) , kurse ngjyra portokall tregon vendbanimet që janë nën mesataren e zhvillimit ekonomik (në shkallë të caktuara 1-2), Sa më i madh numri i niveleve aq më i theksuar është problemi (harta). Nga harta e punuar me Devijim Standard mund të kuptojmë se komuna e Rahovecit ka zhvillim të ndryshëm , por ky ndryshim është më i theksuar tek vendbanimet që janë mbi mesataren e zhvillimit , që është paraqitur me tre nivele. Në shkallën e tret gjendet qyteti i Rahovecit si qendër më e rëndësishme (ekonomike,sociale dhe politike) e Kosovës. Nënë mesataren e zhvillimit kemi dy nivele, ku , kryesisht janë vendbanime në lidhje të komunës dhe me numër të popullsisë më të vogël.
Gjatë analizimit të kësaj harte dhe hartës së kategorizimit të vendbanimeve sipas numrit të popullsisë hetuam një korrelacion (lidhje) ekzistues .


Vendbanimet sipas madhësisë
• Vendbanimet me mbi 1.500 b. ndodhen mbi mesataren e zhvillimit,
• Vendbanimet me 500-1.500 b kryesisht ndodhën në mesataren e zhvillimit,
• Vendbanimet nën 500 banor ndodhen nën mesataren e zhvillimit,

Nga kjo lidhje del se sa më i madh që është vendbanimi aq më i zhvilluar është ai.
Nga harta mësojmë se ku janë të shprehura këto zhvillime të pabarabarta ekonomike në komunën e Rahovecit.

Vendbanimet që janë mbi mesataren e zhvillimit ekonomik kanë këto karakteristika:
• Kryesisht terrene fushore (rrafshina),
• Fondi i mirë i tokave bujqësore (katag. I-IV),
• Mundësia e mirë e përdorimit të mekanizmave bujqësore,
• Rrugë magjistrale dhe regjionale ,të cilat iu ofrojnë të kenë qarkullim më të madh të biznesit ,
• Vendbanime të mëdha ,
• Mundësia e mirë e përgjigjes në kërkesat e mëdha të popullsisë,
• Kushtet të mira të transportit me peshë të mëdha,
• Sistemi i ujitjes,
• Hekurudha –transporti,
• Infrastruktura turistike etj.


Vendbanimet në mesataren e zhvillimt me karakteristikat:

• Kryesisht terrenet kodrinoro
• Produktiviteti i mirë i tokës në përgjithësi ,
• Mundësi e mirë e përdorimit të mekanizmit bujqësor ,
• Rrugët të asfaltuara të karakterit lokal,
• Vendbanimet me madhësi mesatare,
• Kryesishtë, kushtet e transportit për pesha të mëdha i pa përshtatshëm ,
• Potenciali mesatar turistik,


Vendbanimet nën mesatarën e zhvillimit më karakteristik:
• Terrenet kodrino-malore, që kryesisht shtrihen në pjesët periferike veri-lindore ,
• Fond të vogël të tokës bujqësore,
• Vendbanime të vogëla dhe të shpërndara (nënë 500 banor),
• Kalimi i rrugëve të pasfaltuara.

Efektet

• Koncentrimi i popullsisë dhe kapitalit në vendbanimet me nivel mbi mesatar dhe mesatar të zhvillimit,
• Nxënja e tokës së bukës,
• Humbja e interesit për kultivimin e pronës në vendbanimet nën mesataren e zhvillimit,
• Rritja e varfërisë dhe problemeve tjera sociale veçenarisht në vendbanimet nën nivelin mesatarën të zhvillimit,
• Boshatisja e trojeve në vendbanimet nën mesataren e zhvillimit,
• Zhvillimet e pakontrolluara përgjat rrugëve,
• Ndërtimet e pakontrolluara të objekteve të banimt përgjatë rrugëve,



Harta






Rekomandimet

• Orjentimi (planifikim) i zhvillimit ekonomik përgjatë rrugëve dhe hekurudhës,
• Definimi (tipit të korridorit në rrugën magjistrale dhe ato regjionale,
• Përmirësimi i gjendjes së infrastrukturës (rrugore) në vendbanimet që gjenden nën mesataren dhe në mesatare të zhvillimit,
• Përkrahja e veçantë e bizneseve t[ vogëla në vendbanimet që gjenden nën nivelin mesatar dhe në nivel mesatar të zhvillimt,
• Hartimi i projekteve turistike për zonën e Urës së Shejtë ,qytetit dhe në fshatin Zatriq,
• Mbrojtja e tokës bujqësore e posaqërishtë atë në komasacion,
• Përmirësimi dhe zgjërimi i sistemit të ujitjes me anë të sistemit të Radoniqit,

Harta













12. Vendbanimet ,shërbimet publike dhe infrastruktura teknike

Si në mbarë Kosovën edhe në territorin e komunës së Rahovecit , infrastruktura teknike e rrjedhimisht edhe shërbimet publike që lidhen me të nuk është në nivel të kënaqshëm të zhvillimit. Kjo çështje është problem sidomos sa i përket nivelit të zhvillimit të infrastrukturës ujore dhe për këtë arsye ka nevojë për përpjekje më të mëdha të shoqërisë që ky problem të zgjidhet apo të zbutet. Fakti që vetëm rreth 40% të popullsisë së komunës së Rahovecit është e lidhur në sistemet publike të ujësjellësit dhe kanalizimeve të ujërave fekale, fletë më së miri për këtë ose është e paraqitur në Hartë.
Problem është poashtu furnizimi jo i mirë me energji elektrike ku rrjeti elektrik në disa pjesë është shumë i amortizuar ,tensioni i dobët dhe ka reduktime të furnizimit. Nuk është në gjendje të mirë as rrjeti rrugor në këtë komunë. Prej 35 vendbanimeve që ka komuna vetëm prej tyre ( %) janë të lidhura me rrugë të asfaltuar dhe shumë prej këtyre rrugëve të asfaltuara janë në gjendje të vështir .


Rrugët dhe transporti publik
Në Territorin e komunës së Rahovecit janë rrugë, prej të cilave km rrugë magjistrale, km rrugë regjionale dhe km rrugë lokale. Rrugë të asfaltuara janë gjithsej km . Kjo do të thotë se në 100 km2 në terretirit të komunës së Rahovecit janë km rrugë të asfaltuara dhe në një km të këtyre rrugëve vijnë banor. Rruga magjistrale M17 kalon nëpër Krushë të Madhe ,Xërxë për Gjakovë, rruga magjistrale Xërxë, Fortesë , Bërnjakë, Rahovec për Malishevë. Rruga regjionale Xërxë , Ratkoc,Kramavik është tejet e dëmtuar. Rruga Rahovec – Krushë e Madhe ëshë e asfaltuar në vitin 2004 dhe është në gjendje të mirë. Rruga Rahovec – Apterushë është e asfaltur në territorin e komunës ndërsa në teritorin e Suharekës nuk është e asfaltuar. Rruga lokale Rahovec- Drenoc është asfaltuar në vitin 2005 ,ndërsa ka mbetur pa u asfaltuar gjërë në Pastasel (Rudinë).
Rrugë lokale të pa asfaltuara janë : Xërxë-Ratkoc, Fortesë – Celinë –Krushë e Madhe,Fortesë – Pataçan i ulët dhe i epërm gjërë në rrugën Rahovec –Drenoc.
Kryesisht vendbanimet kodrinore dhe malore nuk kanë rrugë të asfaltuara (shife hartën).Ky fakt sjell si pasojë ngecjen në zhvillimin e gjithmbarshëm të atyre vendbanimeve dhe kjo pastaj ka si pasojë migrimin e popullsisë nga ato vendbanime. Në disa rrugë të pa asfaltuara transporti është i vështërsuar e në disa të tjerë gati i pamundur dhe kjo bën që ato vendbanime me këto rrugë të kanë lidhje shumë të dobëta me vendet tjera dhe në një mënyrë të jenë të izoluara si që janë fshatrat: Zatriqi,Kazniku,Guri kuq etj.
Nga shërbimi i transportit publik automobilistik përfshihen vendbanime (ose % të vendbanimeve) transporti ky që realizohet nga autobusët (shih hartën nr.2) .Nga ky shërbim përfshihen edhe disa vendbanime që nuk kanë rrugë të asfaltuara .Kjo tregon se rrugët në ato vendbanime në një masë më të madhe se tjerat janë të gatshme për tu asfaltuar dhe për këtë arsye do të duhej që në të ardhmën të jenë të parat në prioritet për tu asfaltuar .Qeveria komunale si prioritetet për vitin 2004 -2006 ka caktuar riparimin e rrugëve në qytet rrugën Gëzim Hamza – Piktori ,në rrugën Xërxë,gexhë,Malësi e Vogël,Ratkoc ,ndërs është asfaltuar segmenti i kësaj rruge prej Ratkocit,Dejnë, Dabidol,Çifllak dhe Kramavik..






Energjia elektrike
Për shkak të mungesës së rrymës elektrike në Kosovë, edhe në territorin e komunës së Rahovecit ka reduktime me furnizim të energjisë elektrike. Për veç reduktimeve të furnizimit me energji elektrike në territorin e komunës së Rahovecit është i dobët dhe me rrjetin e vjetër të largëpërquesve të cilat i sjellin dëme konsumatorëve të kësaj komune që nuk mund ti përballohen aparatet të amvisërisë , që do të thotë se nuk kalon as 150 W. Në disa vendbanime si dhe në qytet gjendja e tensionit nuk është e mirë që për të ardhmen shtron nevojën e investimeve për përforcimin me trafostacione të reja në ato vendbanime. Komuna sipas prioritetit ka paraparë ngritjen e një Trafostacioni të ri në vendin e quajtur Pallaticë që do të furnizonte komunën e Rahovecit dhe Malishevën .Tani komuna e Rahovecit furnizohe nga dy drejtime si që janë:nga Prizreni furnizohet Krusha e Madhe ,ndërsa nga Gjakova furnizohen të gjitha vendbanimet tjera. Reduktime nëse në kosovë është 5:1 , në komunën tonë është 4;2 ose 3:3 sepse çelsin kryesor e ka Gjakova.(harta e rrjetit elektrik).



Furnizimi me ujë dhe ujrat të ndotura